सध्या सोशल मीडिया स्क्रोल करताना तुम्हाला ‘कॉकरोच जनता पार्टी’ Cockroach Janta Party(CJP) व अभिजीत दिपके (Abhijeet Dipke CJP) हा शब्द नक्कीच दिसला असेल. नुकतेच दिल्लीतील जंतर-मंतर मैदानावर या पक्षाच्या बॅनरखाली विद्यार्थ्यांनी केंद्रीय शिक्षणमंत्र्यांच्या राजीनाम्यासाठी भव्य आंदोलनही केले. दिसायला एखाद्या इंटरनेट जोक किंवा ‘मेम’ (Meme) सारखी वाटणारी ही चळवळ आज देशातील तरुणांचा एक मोठा आवाज बनली आहे. एक्स (X) आणि इंस्टाग्रामवर धुमाकूळ घालणाऱ्या या उपरोधिक (Satirical) मोहिमेत अवघ्या काही दिवसांत तब्बल ७८ लाख (7.8 Million) तरुणांनी नोंदणी केली आहे.
पण या संपूर्ण वादळाच्या मागे असलेला मुख्य चेहरा म्हणजे अभिजीत दिपके (Abhijeet Dipke CJP)! सोशल मीडियाचा वापर करून तरुणांचे एवढे मोठे संघटन उभे करणारे अभिजीत दिपके नेमके कोण आहेत? त्यांचा पूर्वइतिहास काय आहे? चला सविस्तर जाणून घेऊया.
पुण्याची पत्रकारिता ते थेट ‘बोस्टन युनिव्हर्सिटी’ (अमेरिका)
अभिजीत दिपके हे मूळचे महाराष्ट्रातील छत्रपती संभाजीनगर असून डिजिटल मीडिया आणि राजकीय संवाद रणनीती (Political Communication Strategy) या क्षेत्रातील एक तज्ज्ञ व्यक्ती आहेत. अभिजीत यांनी आपल्या करिअरची सुरुवात पत्रकारितेच्या (Journalism) शिक्षणातून केली. पुण्यातून त्यांनी पत्रकारितेचे धडे गिरवले.
पुढील उच्च शिक्षणासाठी ते अमेरिकेला गेले. अमेरिकेतील जगप्रसिद्ध ‘बोस्टन युनिव्हर्सिटी’ (Boston University) मधून त्यांनी ‘पब्लिक रिलेशन्स’ (Public Relations – जनसंपर्क) या विषयात आपली मास्टर डिग्री (M.S.) पूर्ण केली. तिथे त्यांनी प्रामुख्याने ‘डिजिटल पब्लिक मेसेजिंग’ आणि ‘नॅरेटिव्ह बिल्डिंग’ (लोकांपर्यंत विचार प्रभावीपणे पोहोचवणे) या विषयांचा सखोल अभ्यास केला. याच जागतिक दर्जाच्या शिक्षणाचा फायदा त्यांना भारतामध्ये डिजिटल कॅम्पेनिंग करताना झाला.
‘आप’चे मेम मॅनेजमेंट आणि दिल्ली सरकारसोबत काम
अभिजीत दिपके हे डिजिटल कॅम्पेनिंगच्या विश्वात नवीन नाहीत. यापूर्वीही त्यांनी पडद्यामागून अनेक मोठ्या राजकीय मोहिमा सांभाळल्या आहेत. ‘आप’चे गाजलेले मेम कॅम्पेन (२०२०-२०२२): २०२० च्या दिल्ली विधानसभा निवडणुकीदरम्यान आम आदमी पार्टीच्या (AAP) सोशल मीडिया आणि निवडणूक प्रचार यंत्रणेत अभिजीत यांनी अत्यंत महत्त्वाची भूमिका बजावली होती. ‘आप’चे जे मेम-आधारित (Meme-based) डिजिटल कॅम्पेन देशभरात गाजले, त्याचे मुख्य सूत्रधार अभिजीत होते. दिल्ली सरकारमध्ये महत्त्वाची पदे: त्यांनी दिल्लीचे मुख्यमंत्री कार्यालय (CMO) मध्ये ‘कम्युनिकेशन्स फेलो’ (२०१९-२०२१) म्हणून काम पाहिले आहे. याशिवाय, दिल्ली सरकारच्या शिक्षण विभागाचे ‘कम्युनिकेशन्स ॲडव्हायझर’ (सल्लागार) म्हणूनही त्यांनी आपली जबाबदारी यशस्वीपणे सांभाळली आहे.
‘कॉकरोच जनता पार्टी’ (CJP) चा जन्म कसा झाला?
१५ मे २०२६ रोजी सर्वोच्च न्यायालयात एका प्रकरणाची सुनावणी सुरू होती. यावेळी सरन्यायाधीश सूर्यकांत यांनी बनावट पदव्या (Fake Degrees) वापरून नोकऱ्या मिळवणाऱ्या प्रवृत्तीवर कडक शब्दांत भाष्य करताना ‘कॉकरोच’ (झुरळ) या शब्दाचा उल्लेख केला होता. (नंतर त्यांनी स्पष्टीकरण दिले की, हा शब्द केवळ बनावट पदव्या घेणाऱ्या फसव्या लोकांसाठी होता, देशातील प्रामाणिक बेरोजगार तरुणांसाठी नाही).
परंतु, सोशल मीडियावरील तरुणांमध्ये या शब्दावरून तीव्र प्रतिक्रिया उमटली. १६ मे २०२६ रोजी अभिजीत दिपके यांनी नेमकी याच विधानाचा आधार घेत, व्यवस्थेवर उपरोधाने (Satire) प्रहार करण्यासाठी ‘कॉकरोच जनता पार्टी’ची (CJP) स्थापना केली. त्यांनी तरुणांना एकत्र येण्यासाठी एक साधी गुगल फॉर्मची लिंक शेअर केली आणि पाहता पाहता त्याचे रूपांतर एका जनआंदोलनात झाले.
“आळशी आणि बेरोजगारांचा आवाज” – काय आहेत पक्षाच्या अटी?
अभिजीत यांनी या पक्षाची रचना अत्यंत गमतीशीर पण विचार करायला लावणारी ठेवली आहे. त्यांनी पक्षात सामील होण्यासाठी काही उपरोधिक ‘पात्रता अटी’ ठेवल्या आहेत:
व्यक्ती अनिवार्यपणे बेरोजगार असावी.
स्वभावाने अत्यंत आळशी असावी.
सोशल मीडियावर २४ तास ॲक्टिव्ह असणारी म्हणजेच ‘क्रॉनिकली ऑनलाईन’ असावी.
सिस्टीमवर किंवा देशातील परिस्थितीवर हुशारीने आणि जाहीरपणे ‘रँट’ (राग व्यक्त) करण्याची कला अवगत असावी.
मेमचे रूपांतर महाआंदोलनात!
केवळ डिजिटल जगात जोक म्हणून सुरू झालेल्या या मोहिमेला भारतातील सुशिक्षित बेरोजगार तरुण, स्पर्धा परीक्षांचे विद्यार्थी यांच्याकडून इतका प्रचंड प्रतिसाद मिळाला की, आज ७८ लाख तरुण या मोहिमेशी जोडले गेले आहेत. सोनम वांगचुक आणि प्रकाश राज यांच्यासारख्या दिग्गजांनीही या चळवळीची दखल घेतली आहे.
सध्याच्या परीक्षा पद्धतीतील गोंधळ (उदा. पेपर लीक, त्रुटी) यावर प्रश्न विचारत या पक्षाने आता रस्त्यावर उतरून आंदोलन करण्यास सुरुवात केली आहे. तरुणांचा हा उदंड प्रतिसाद पाहून, अमेरिकेत असलेले अभिजीत दिपके या डिजिटल चळवळीला अधिकृत आणि लोकशाही मार्गाने पुढे नेण्यासाठी लवकरच भारतात परत येत आहेत.
थोडक्यात सांगायचे तर, अभिजीत दिपके यांनी दाखवून दिले आहे की, आजच्या डिजिटल युगात जर तुमच्याकडे योग्य संवाद कौशल्य (Communication Skills) असेल, तर तुम्ही एका ‘मेम’च्या माध्यमातूनही देशातील कोट्यवधी तरुणांना एका छताखाली आणू शकता! Cockroach Janta Party हे त्याचेच उदाहरण आहे.
