“एक चित्र शंभर शब्दांचे काम करते” असे म्हटले जाते. काळ वेगाने बदलत असला तरी भूतकाळातील क्षणांना, भावनांना आणि आठवणींना जिवंत ठेवण्याचे सामर्थ्य फक्त आणि फक्त ‘फोटोग्राफी’मध्ये (Photography) आहे. जगभरातील फोटोग्राफर्स, छायाचित्रकार आणि कॅमेराप्रेमींसाठी आजचा दिवस अत्यंत खास आहे. दरवर्षी १९ ऑगस्ट हा दिवस जगभरात ‘जागतिक फोटोग्राफी दिन’ (World Photography Day) म्हणून अत्यंत उत्साहात साजरा केला जातो.
१९ ऑगस्टलाच का साजरा केला जातो हा दिवस?
World Photography Day जागतिक फोटोग्राफी दिनाचा इतिहास अत्यंत रंजक आहे. १८३९ मध्ये फ्रान्सचे शोधक लुईस डॅग्युएरे (Louis Daguerre) यांनी ‘डॅग्युरिओटाइप’ (Daguerreotype) नावाच्या पहिल्या व्यावसायिक छायाचित्रण प्रक्रियेचा शोध लावला होता. हा जगातील पहिला यशस्वी फोटोग्राफीचा शोध मानला जातो. फ्रान्स सरकारने १९ ऑगस्ट १८३९ रोजी हा शोध पेटंटमुक्त करून संपूर्ण जगासाठी खुला केला. या ऐतिहासिक शोधाची आणि महान छायाचित्रकारांची आठवण म्हणून १९ ऑगस्ट हा ‘जागतिक छायाचित्रण दिन’ म्हणून साजरा करण्याची परंपरा सुरू झाली.
रिल आणि स्मार्टफोनच्या युगातही ‘दृष्टिकोनाचे’ महत्त्व अबाधित
आजच्या डिजिटल युगात स्मार्टफोन आणि सोशल मीडियामुळे प्रत्येक व्यक्तीच्या हातात कॅमेरा आला आहे. रिल्स, सेल्फी आणि इन्स्टाग्रामच्या या काळात दररोज अब्जावधी फोटो काढले जातात. परंतु, केवळ महागडा कॅमेरा किंवा आधुनिक फोन हाताशी असण्याने कोणी फोटोग्राफर होत नाही. Photography ही केवळ एक तांत्रिक प्रक्रिया नसून ती एका कलाकाराची ‘दृष्टी’ असते. योग्य लाईट, परफेक्ट अँगल आणि फ्रेममधील माणसांच्या चेहऱ्यावरील खरेखुरे भाव टिपण्याचे कौशल्य फक्त एका सच्चा छायाचित्रकाराकडेच असते. Technology कितीही बदलले तरीही फोटोग्राफरचा हाच ‘दृष्टिकोन’ या Photography कलेचा खरा आत्मा आहे.
कॅमेऱ्याच्या क्लिकमागील अप्रत्यक्ष संघर्ष आणि आव्हान
World Photography Day वृत्तपत्रे, डिजिटल न्यूज पोर्टल्स आणि सोशल मीडियाच्या जगात काम करणाऱ्या प्रेस फोटोग्राफर्सची भूमिका अत्यंत आव्हानात्मक असते. रणरणते ऊन, मुसळधार पाऊस, दंगली, भीषण अपघात, नैसर्गिक आपत्ती किंवा राजकीय तणावाचे क्षण असोत; स्वतःच्या प्राणाची आणि सुरक्षेची पर्वा न करता घटनेचे सत्य समाजासमोर आणण्यासाठी हे छायाचित्रकार मैदानात उतरतात. केवळ एका उत्तम क्षणाचा फोटो (Perfect Shot) मिळवण्यासाठी तासन् तास एकाच जागी थांबून राहण्याची त्यांची चिकाटी कौतुकास्पद असते. खऱ्या अर्थाने हे छायाचित्रकार इतिहासाचे मूक साक्षीदार म्हणून काम करत असतात.
लेखक २० वर्षांपासून पत्रकारिता क्षेत्रात कार्यरत असून राजकीय, सामाजिक, टेक्नॉलॉजी, कला, साहित्य, लोकजीवन, पर्यटन अशा विविध पैलूवर लिखाण प्रसिद्ध आहे. तसेच उत्तम चित्रकार, छायाचित्रकार, वक्ते व सूत्रसंचालक म्हणून प्रसिद्ध आहेत.
