Tulsi Vivah 2026: तुळशी विवाह का केला जातो? जाणून घ्या शुभ मुहूर्त, पूजा विधी आणि त्यामागील पौराणिक महत्त्व!

Tulsi Vivah 2026 हिंदू धर्मात कार्तिक महिन्यातील शुक्ल पक्षातील द्वादशी तिथीला तुळशी विवाहाचे विशेष महत्त्व आहे. या दिवशी माता तुळशीचा विवाह भगवान विष्णूंचे स्वरूप असलेल्या शालिग्राम यांच्याशी अत्यंत पारंपरिक आणि मंगलमय वातावरणात लावला जातो. चातुर्मासाच्या समाप्तीनंतर आणि देवउठनी एकादशीनंतर तुळशी विवाहानेच राज्यातील विवाह सोहळ्यांना आणि शुभ कार्यांना खऱ्या अर्थाने सुरुवात होते. महाराष्ट्रातील घराघरांत आणि मंदिरांमध्ये तुळशी वृंदावनाला आकर्षक रंगरंगोटी करून, उसाचे मंडप उभारून हा सोहळा मोठ्या उत्साहात साजरा केला जातो.
तुळशी विवाहाने होते राज्यात लग्नसराईची मंगलमय सुरुवात
हिंदू धर्मात चातुर्मासाच्या समाप्तीनंतर आणि कार्तिक द्वादशीला साजऱ्या होणाऱ्या तुळशी विवाहाने संपूर्ण महाराष्ट्रात विवाह सोहळ्यांना व शुभ कार्यांना खऱ्या अर्थाने सुरुवात होते. आषाढी एकादशीपासून चार महिने भगवान विष्णू योगनिद्रेत असल्याने या काळात मंगल कार्ये थांबलेली असतात; मात्र देवउठनी एकादशीनंतर तुळशी आणि शालिग्राम यांचा विवाह पार पडताच शुभ मुहूर्तांचे दरवाजे उघडतात. या दिवसापासून राज्यातील शहरी भागापासून ते ग्रामीण भागातील मंगल कार्यालये, बँड-बाजा, सजावट आणि खरेदीच्या बाजारपेठांमध्ये मोठी लगबग आणि उत्साहाचे वातावरण पाहायला मिळते.
तुळशी विवाह का केला जातो? (पौराणिक कथा)
पौराणिक कथेनुसार, जालंधर नावाच्या पराक्रमी दैत्याचा वध करण्यासाठी भगवान विष्णूंनी त्याची पतिव्रता पत्नी वृंदा हिचे पतिव्रत भंग केले होते. या घटनेमुळे व्यथित होऊन वृंदाने भगवान विष्णूंना शिळा (दगड) होण्याचा शाप दिला, ज्याला ‘शालिग्राम’ म्हणून ओळखले जाते. त्यानंतर वृंदा सती गेली आणि तिच्या राखेतून पवित्र तुळशीच्या रोपाचा जन्म झाला. वृंदाच्या भक्तीने प्रसन्न होऊन भगवान विष्णूंनी तिला वरदान दिले की, कलयुगात तुळशीशिवाय माझी कोणतीही पूजा स्वीकारली जाणार नाही आणि कार्तिक द्वादशीला माझा विवाह तुझ्याशी (तुळशीशी) होईल. तेव्हापासून दरवर्षी तुळशी विवाह करण्याची परंपरा सुरू झाली.
तुळशी विवाह पूजा विधी आणि साहित्य
तुळशी विवाहाच्या दिवशी सायंकाळी शुभ मुहूर्तावर पूजेला सुरुवात केली जाते. तुळशी वृंदावनाभोवती शेणाने किंवा रांगोळीने सुंदर आरास केली जाते. वृंदावनाजवळ ऊस, झेंडूची फुले आणि आंब्याच्या डहाळ्यांचा छोटा मंडप उभारला जातो. या पूजेमध्ये तुळशीला नवीन वस्त्र (साडी किंवा ओढणी), हिरव्या बांगड्या, कुंकू, हळद, मंगळसूत्र यांसारखा सौभाग्याचा साज चढवला जातो. तसेच शालिग्राम किंवा श्रीकृष्णाची मूर्ती तुळशीजवळ ठेवून त्यांना हळद लावली जाते. दोघांमध्ये अंतरपाट धरून मंगलाष्टकांच्या स्वरात अक्षता टाकून हा विवाह पार पाडला जातो. नैवेद्यासाठी आवळे, चिंच, बोरं, ऊस, पोहे आणि लाह्या यांचा वापर केला जातो.
आरोग्य आणि अध्यात्माचा संगम
तुळस ही केवळ धार्मिकदृष्ट्याच नाही, तर आयुर्वेदानुसारही अत्यंत गुणकारी मानली जाते. थंडीच्या सुरुवातीला वातावरणातील बदलांमुळे होणाऱ्या आजारांवर तुळस, आवळा आणि चिंच यांसारख्या पदार्थांचे सेवन आरोग्यासाठी वरदान ठरते. त्यामुळे तुळशी विवाहाच्या निमित्ताने निसर्गपूजन आणि आरोग्याचा संदेशही दिला जातो.












