Lunar Eclipse 2026 : आज 3 मार्च 2026 रोजी चंद्रग्रहण; आकाशात दिसणार ब्लड मुन

वर्षातील पहिली खगोलीय दृष्ट्या महत्त्वाची घटना Lunar Eclipse 2026

ऑस्ट्रेलिया, पूर्व आशिया आणि पॅसिफिक प्रदेशातील देशांमध्ये दिसणार Blood Moon

पुणे | प्रतिनिधी

फाल्गुन शुद्ध पौर्णिमेला, मंगळवार दिनांक 3 मार्च 2026 रोजी Lunar Eclipse 2026 चंद्रग्रहण होणार असून ही खगोलीय घटना वैज्ञानिक तसेच धार्मिक दृष्ट्या महत्त्वाची मानली जाते. पंचांगानुसार ग्रहणाचा स्पर्श दुपारी 3 वाजून 20 मिनिटांनी होईल. सायंकाळी 5 वाजून 4 मिनिटांनी ग्रहण मध्यावस्थेत असेल, तर सायंकाळी 6 वाजून 48 मिनिटांनी ग्रहण मोक्ष होणार आहे. हे ग्रहण प्रस्तावित स्वरूपाचे असल्याने चंद्र उदयानंतर त्याचा प्रभाव दिसणार आहे.

भारतात कधी दिसणार?

भारत मध्ये हे Lunar Eclipse 2026 चंद्रग्रहण चंद्र उगवल्यानंतर सायंकाळच्या वेळेत अंशतः पाहता येण्याची शक्यता आहे. कारण ग्रहणाची सुरुवात दुपारी होत असली तरी भारतात चंद्र सायंकाळी उगवतो. त्यामुळे ग्रहणाचा शेवटचा टप्पा (मध्य ते मोक्ष) काही भागांत दृश्यमान होऊ शकतो. हवामान स्वच्छ असल्यास नागरिकांना आकाशात काळसर छटा असलेला चंद्र पाहण्याची संधी मिळू शकते.

जगात कुठे पूर्ण पाहता येणार?

खगोल अभ्यासकांच्या माहितीनुसार Lunar Eclipse 2026 युरोप, आफ्रिका, आशियातील काही भाग आणि ऑस्ट्रेलियाच्या काही प्रदेशांत हे ग्रहण अधिक स्पष्टपणे दिसू शकते. ज्या देशांत ग्रहणाच्या वेळी रात्र असेल, त्या ठिकाणी संपूर्ण टप्पे पाहता येतील. विशेषतः मध्यपूर्व, आफ्रिका आणि पूर्व युरोपातील भागांत पूर्ण अवस्थेतील दृश्य अनुभवता येण्याची शक्यता आहे.

चंद्रग्रहणाचे खगोलीय महत्त्व काय?

चंद्रग्रहण तेव्हा घडते जेव्हा पृथ्वी सूर्य आणि चंद्र यांच्या मधोमध येते व पृथ्वीची सावली चंद्रावर पडते. ही प्रक्रिया पृथ्वीच्या कक्षेचा झुकाव, चंद्राचा परिभ्रमण मार्ग आणि सूर्याची स्थिती यावर अवलंबून असते.

खगोलशास्त्राच्या दृष्टीने चंद्रग्रहण ही पृथ्वीच्या सावलीचा अभ्यास करण्याची उत्तम संधी असते. या काळात वैज्ञानिक पृथ्वीच्या वातावरणातील धूळकण, वायूंची घनता आणि प्रकाशाचे अपवर्तन यांचा अभ्यास करतात. चंद्र लालसर दिसण्याची घटना ‘ब्लड मून’ म्हणून ओळखली जाते, जी पृथ्वीच्या वातावरणातून वाकून जाणाऱ्या सूर्यप्रकाशामुळे घडते.

चंद्राला ‘ब्लड मून’ का म्हणतात

पूर्ण चंद्रग्रहणाच्या वेळी चंद्र पूर्णपणे पृथ्वीच्या Umbra मध्ये गेल्यावर तो लालसर किंवा तांबूस दिसू लागतो. या घटनेला लोकप्रिय भाषेत “Blood Moon” असे म्हटले जाते. पृथ्वीच्या वातावरणातून वाकून (Rayleigh scattering effect) जाणारा सूर्यप्रकाश चंद्रावर पडतो आणि निळ्या रंगाचा प्रकाश जास्त प्रमाणात विखुरला जातो, तर लाल रंगाचा प्रकाश चंद्रापर्यंत पोहोचतो. त्यामुळे चंद्राला तांबूस-लाल छटा प्राप्त होते. Atmospheric conditions, dust particles आणि volcanic activity यांवर या रंगाची तीव्रता अवलंबून असते. म्हणूनच प्रत्येक Blood Moon चा shade वेगळा असू शकतो. वैज्ञानिकांच्या दृष्टीने ही घटना पृथ्वीच्या वातावरणातील बदलांचा indirect indicator मानली जाते. भारतात चंद्र उगवल्यावर (सायंकाळी चंद्र दिसेपर्यंत) चंद्रग्रहणाचा शेवटचा भाग आणि “Blood Moon” चा प्रभाव काही भागांत दिसू शकतो. मात्र ऑस्ट्रेलिया, आशिया (पूर्व भागात), आणि पॅसिफिक प्रदेशातील देशांमध्ये पूर्ण Blood Moon दिसण्याची उत्तम संधी आहे. उत्तर आणि मध्य अमेरिका मधील काही भागांतही तासभरासाठी पूर्ण लाल चंद्र दिसेल.

खगोल संशोधनासाठी चंद्रग्रहण संधी

द्रग्रहण ही केवळ आकाशातील सुंदर घटना नसून ती astronomical research साठी महत्त्वाची संधी मानली जाते. या काळात वैज्ञानिक पृथ्वीच्या सावलीचा (Earth’s Umbra) आकार, प्रकाशाचे अपवर्तन (light refraction) आणि पृथ्वीच्या वातावरणातील धूळकणांचा प्रभाव अभ्यासतात. Lunar surface observation साठी हा काळ उपयुक्त ठरतो, कारण सूर्यप्रकाश थेट नसल्याने चंद्राच्या पृष्ठभागावरील crater details अधिक स्पष्ट दिसू शकतात. अनेक observatories आणि space research institutes या काळात spectroscopic analysis, atmospheric data monitoring आणि shadow mapping यांसारखे अभ्यास करतात. विद्यार्थ्यांसाठी हा एक practical astronomy learning experience ठरतो, तर astrophotography करणाऱ्यांसाठी high-resolution lunar photography ची दुर्मीळ संधी उपलब्ध होते. अशा घटनांमधून Earth-Moon-Sun alignment आणि orbital mechanics यांचा प्रत्यक्ष अभ्यास करता येतो.

चंद्रग्रहण उघड्या डोळ्यांनी पाहता येणार

हे 3 मार्च 2026 रोजीचे Lunar Eclipse भारतात सायंकाळी चंद्र उगवल्यानंतर शेवटच्या टप्प्यात दिसण्याची शक्यता आहे. चंद्रग्रहण पाहण्यासाठी कोणतेही विशेष चष्मे किंवा फिल्टरची गरज नसते (सूर्यग्रहणाप्रमाणे धोका नसतो). चंद्रग्रहण डोळ्यांसाठी हानिकारक नसते, कारण आपण सूर्य थेट पाहत नाही. पृथ्वीची सावली चंद्रावर पडते, त्यामुळे प्रकाश सौम्य असतो. त्यामुळे चंद्र उगवल्यानंतर पूर्व दिशेकडे आकाश स्वच्छ असल्यास निरीक्षण करता येईल. उंच इमारती, झाडे किंवा डोंगर आड येणार नाहीत अशा मोकळ्या जागेत उभे राहा. दुर्बीण किंवा बायनॉक्युलर वापरल्यास चंद्राचा लालसर (Blood Moon effect) अधिक स्पष्ट दिसू शकतो. साध्या मोबाईल कॅमेऱ्यानेही फोटो घेता येतो. खगोलप्रेमींसाठी हि संधी आहे.

आज 3 मार्च 2026 रोजी होणारे हे चंद्रग्रहण खगोलशास्त्रीय अभ्यासासाठी महत्त्वाचे ठरणार असून नागरिकांसाठीही आकाशातील एक वैशिष्ट्यपूर्ण अनुभव ठरण्याची शक्यता आहे. स्वच्छ आकाश असल्यास सायंकाळच्या वेळेत या दुर्मीळ घटनेचे दर्शन घेता येणार आहे.

Lunar Eclipse 3 March 2026, Chandra Grahan 2026 India Time, Blood Moon 2026, Lunar Eclipse India Visibility, Total Lunar Eclipse 2026, Partial Lunar Eclipse India, Lunar Eclipse Timing IST, Blood Moon Scientific Reason, Earth Umbra Shadow, Astronomy Event March 2026, Moon Eclipse Live Updates India

हे पण वाचा :होळीवर चंद्रग्रहणाचा प्रभाव, ग्रहणामुळे होळी पूजा कधी करावी? पंचांगानुसार संपूर्ण माहिती