आषाढ महिन्यातील शेवटचा दिवस म्हणजेच आषाढ अमावस्या, ज्याला संपूर्ण महाराष्ट्रात ‘दीप अमावस्या’ (Deep Amavasya) म्हणून मोठ्या उत्साहात साजरे केले जाते. या दिवशी घरातील सर्व दिव्यांची पूजा करून त्यांच्याबद्दल कृतज्ञता व्यक्त करण्याची शतकानुशतके चालत आलेली परंपरा आहे. दीप अमावस्येनंतर पवित्र श्रावण महिन्याला सुरुवात होते, त्यामुळे या दिवसाला धार्मिक व सांस्कृतिकदृष्ट्या अत्यंत विशेष स्थान आहे. शास्त्रांनुसार दिवे हे केवळ प्रकाशाचे साधन नसून ते सकारात्मकता, आरोग्य आणि समृद्धीचे प्रतीक मानले जातात. “तमसो मा ज्योतिर्गमय” म्हणजेच अंधाराकडून प्रकाशाकडे नेणाऱ्या दिव्यांच्या पूजनाने घरातील नकारात्मक ऊर्जा नष्ट होते आणि वास्तूमध्ये प्रसन्नता नांदते.
दीप अमावस्येचे धार्मिक अन् सांस्कृतिक महत्त्व
भारतीय संस्कृतीत दिव्यांना त्रिगुण आणि आत्मानंदाचे प्रतीक मानले गेले आहे. आषाढ महिन्यातील Deep Amavasya 2026 काळोख्या रात्रीनंतर श्रावणातील पवित्र पर्व सुरू होते. या पर्वाचे स्वागत करण्यासाठी दीप अमावस्येला घरातील धातूचे जसे की पितळ, तांबे, चांदी आणि मातीचे सर्व दिवे स्वच्छ घासून-पुसून प्रकाशासाठी सज्ज केले जातात. असे मानले जाते की, या दिवशी दिव्यांची पूजा केल्याने घराण्यातील इडा-पीडा टळते, दारिद्र्य दूर होते आणि गृहात लक्ष्मीचा वास राहतो. तसेच लहान मुलांच्या उत्तम आरोग्यासाठी आणि दीर्घायुष्यासाठी या दिवशी त्यांचा दीप ओवाळणी किंवा औक्षण करण्याचा प्रघात आहे.
पूजेसाठी लागणारे आवश्यक साहित्य
Deep Amavasya 2026 या पूजेसाठी घरातील सर्व धातूचे जसे की समाई, निरांजन, लामणदिवा आणि मातीचे दिवे एकत्र केले जातात. पूजा मांडणीसाठी चौरंग किंवा पाट आणि त्यावर अंथरण्यासाठी लाल किंवा पिवळे स्वच्छ कापड लागते. याशिवाय सजावटीसाठी सुंदर रांगोळी, पिवळी झेंडूची फुले, अक्षता, हळद, कुंकू, गंध आणि फुलवाती किंवा लांब वातीची गरज असते. दिवे प्रज्वलित करण्यासाठी तिळाचे तेल किंवा शुद्ध गाईचे तूप वापरले जाते. तसेच नैवेद्यासाठी गूळ-खोबरे, दुधाची खीर किंवा ओल्या नारळाच्या करंजीचा प्रसाद तयार केला जातो.
दिव्यांची अशी करा सोपी पूजा
Deep Amavasya 2026 पूजेच्या दिवशी सकाळी घरातील सर्व धातूचे आणि मातीचे दिवे उटणे किंवा पीतांबरीने स्वच्छ घासून लख्ख धुवून वाळवून घ्यावेत. सायंकाळी पूजेच्या ठिकाणी किंवा ईशान्य कोपऱ्यात सुंदर रांगोळी काढून त्यावर पाट ठेवावा आणि त्यावर स्वच्छ वस्त्र अंथरावे. त्या पाटावर स्वच्छ केलेले सर्व दिवे व्यवस्थित ओळीत मांडून त्यामध्ये तिळाचे तेल किंवा तूप घालून वाती लावाव्यात. सर्व दिवे प्रज्वलित केल्यानंतर त्यांना हळद, कुंकू, अक्षता आणि फुले वाहून मनोभावे पूजा करावी. पूजेच्या वेळी “शुभं करोति कल्याणं आरोग्यं धनसंपदा…” ही प्रार्थना म्हणावी आणि “दीपज्योतिः परब्रह्म दीपज्योतिर्जनार्दनः।” हा श्लोक म्हणावा. शेवटी दिव्यांसमोर नैवेद्य दाखवून आरती करावी आणि घरातील लहान मुलांना समोर बसवून दिव्यांनी त्यांचे औक्षण करून त्यांच्या दीर्घायुष्यासाठी प्रार्थना करावी.
